Dode vissen afschieten in het publiek, urineren op bandleden, expliciete seksuele en gewelddadige beelden: de soloshow van Rammstein-frontman Till Lindemann in de Lotto Arena was niet voor gevoelige kijkers. Hij zocht duidelijk de grenzen op, maar hoe ver kan men gaan op een podium?
"Niet geschikt voor kinderogen" en "een zeer expliciete totaalperformance". Zo beschrijft Thomas Michiels, presentator bij Studio Brussel, de soloshow van Lindemann in de Lotto Arena. "Het leeftijdslabel 18+ was zeker terecht", klinkt het. Ook Michiels moest af en toe wegkijken.
Tijdens de show werden bloederige en expliciete seksuele beelden getoond, legt hij uit. Zo liet Lindemann zijn mond dichtnaaien - onder lokale verdoving - en schoot hij met een kanon vissen af in het publiek.
"De laatste stak hij in zijn mond om ermee te headbangen", zegt Michiels. "Het werd steeds zotter. Na een tijd denk je: "wat komt er nog?" Of een andere vraag: hoe ver kan een artiest of een kunstenaar gaan op een podium? Zijn er grenzen?
"Wat is te ver gaan?", vraagt Colin H. Van Eeckhout, de frontman van metalband Amenra. "In de performance art is dat een fijne lijn en volgens mij is het ook afhankelijk van persoonlijke smaak", zegt hij.
"Het shock-effect wordt vaak gebruikt als een manier om een bepaalde boodschap kracht bij te zetten. Maar er zijn ook artiesten die shockeren voor publiciteit en aandacht. Wat Lindemann met zijn performances op het podium probeerde te vertellen, kan alleen hij zeggen", zegt Van Eeckhout.
Geen grenzen
"Ik vind niet dat men artiesten grenzen moet opleggen, want dat staat de artistieke vrijheid in de weg. Maar ik vind wel dat performances zinvol moeten zijn", zegt hij. Van Eeckhout heeft zelf ooit ook heftige performances uitgevoerd op het podium.
Body suspension bijvoorbeeld, waarbij hij tijdens een Amenra-concert zijn lichaam heeft laten ophangen aan vleeshaken. "Het was nooit gewoon om te shockeren. Het had betekenis en versterkte mijn verhaal", zegt Van Eeckhout.
Dergelijke performances op het podium kunnen zowel in je voordeel als in je nadeel spelen, legt Van Eeckhout uit. "Je krijgt er veel aandacht door, het is goed voor de branding. Maar als je het te vaak doet, dan loop je het risico dat de inhoud en de waarde van je performance verloren gaat."
Ethische vragen
"Als Lindemanns concert twee decennia geleden zou hebben plaatsgevonden, dan had het allicht niet dezelfde commotie veroorzaakt", zegt Marlies De Munck, cultuurfilosoof en docent aan de Universiteit van Antwerpen. "Hoewel er geen vaste regels gelden in de kunst, neemt de sector de evoluties en gevoeligheden binnen de maatschappij over. De normen van vandaag veranderen. Dat merk je ook op het podium", legt De Munck uit.
Als dit concert twee decennia geleden zou hebben plaatsgevonden, dan had het allicht niet dezelfde commotie veroorzaakt
Dat ziet De Munck ook als ze vooraan in de aula staat. "Tijdens de lessen esthetica of kunstfilosofie stellen studenten steeds meer ethische vragen en wordt er meer gediscussieerd over moraliteitskwesties. Zo hoor ik vaker dat men een voorstelling niet goed kan of mag vinden als die op ethisch vlak grenzen heeft overschreden."
#MeToo
Maar die "gevoeligheden" waren er niet altijd, zegt ze. "We komen uit een liberaal klimaat dat historisch zo gegroeid is. Binnen dat klimaat was de kunst een zelfregulerende sector waarover de politiek en de ethiek weinig te zeggen hadden. Dat heeft de sector zo afgedwongen."
"Kunst werd op die manier de plaats waar grenzen afgetast en overschreden mogen worden. Dat zie je in de producties uit de jaren 70, 80 en 90. De experimenteerdrang bij artiesten was groot en er waren weinig beperkingen op hoe ver men mocht gaan."
Kunst werd de plaats waar grenzen afgetast en overschreden mogen worden
Maar de veronderstelling van onbeperkte vrijheid staat sinds de MeToo-beweging op losse schroeven, zegt De Munck. "Er kwamen verschillende verhalen van grensoverschrijdend gedrag naar boven over artiesten en kunstenaars – denk aan Michael Jackson of Jan Fabre – waardoor men de figuur van de artiest in vraag begon te stellen. Mag je nog wel naar die artiest luisteren? Mag je hun kunst nog steunen? Wat mag er nog getoond worden? Dat zijn vragen die steeds meer naar de voorgrond geschoven worden."
Culture Wars
Door dergelijke maatschappelijke debatten zijn er verschillende ideologische kampen ontstaan die debatteren over wat kan en niet kan, legt De Munck uit. "Dat is wat men in Amerika de culture wars (een cultuurstrijd, red.) noemt. Acties, zoals die van Lindemann, hebben binnen die context een grote symbolische waarde."
"Voor de oude garde voelen de evoluties binnen het kunstlandschap aan als beperkingen. Zij hebben het gevoel dat de vrijheid van de kunsten, waar men vorige eeuw zo hard voor heeft gevochten, onder druk staat. Voor hen zijn "regels" een moord op de kunst", zegt De Munck.
Acties, zoals die van Lindemann, hebben een grote symbolische waarde
"De jongere generatie omarmt dan weer de gedachteverandering van de afgelopen jaren en ziet het als een vorm van bevrijding en vooruitgang in de strijd tegen wantoestanden en misbruik. Er is dus veel discussie en zeker geen eensgezindheid. Zo zal je afhankelijk van waar je je op dat spectrum bevindt de stunts van Lindemann bewonderen of bekritiseren", aldus De Munck.
0 件のコメント:
コメントを投稿